[El Progreso] La Plataforma na Defensa do Patrimonio de As Pontes solicita a la Xunta «a inmediata paralización dos traballos de reforestación» que Endesa está llevando a cabo en el entorno de la mina de As Pontes, en el lugar de O Grou, ya que afectan a una necrópolis megalítica.

Desde el organismo local denuncian que la eléctrica, dentro de su Plan de Ecoeficiencia que incluye la reforestación de más de 700 hectáreas de terreno, acaba de producir daños en tres mámoas, elementos catalogados en el Inventario de Xacementos Arqueolóxicos de la Xunta de Galicia.

Los miembros de la plataforma ciudadana critican que los trabajos de reforestación, realizados con maquinaria agroforestal, penetraron el área de tumulación, así como en sus áreas de protección, «sen que houbera ningún arqueólogo realizando labouras de control arqueolóxico». Por eso, exigen la apertura de diligencias «a fin de aclarar os feitos e valorar a magnitude da destrución», así como la restitución de los elementos afectados.

La plataforma, además, solicita que se establezca un área de protección arqueológica en la que se prohiba la plantación en la zona, para que no se ponga en riesgo «a integridade dos elementos» y la instalación de balizas, tanto en el área de cautela arqueológica como en todos los elementos catalogados existentes en las propiedades de Endesa, susceptibles de ser reforestados en sucesivas fases del Plan de Ecoeficiencia.

A través de éste, en un primer paso Endesa plantará más de 700 hectáreas para compensar las emisiones de CO2 derivadas del consumo de su sede social en Madrid.

A empresa Endesa, dentro do seu Plan de Ecoeficiencia que inclúe a reforestación de máis de 700 hectáreas de terreo, vén de producir danos en tres mámoas emprazadas no lugar do Grou pertencente ao concello das Pontes de García Rodríguez, tal e como acaba de denunciar a Plataforma na Defensa do Patrimonio das Pontes ante a Dirección Xeral do Patrimonio Cultural da Xunta de Galicia.

As mámoas afectadas están catalogadas no Inventario de Xacementos Arqueolóxicos da Xunta de Galicia, e correspóndense con Monte Grou - M1 con clave de identificación GA15070034, Monte Grou – M2 con clave GA15070035 e Monte Grou – M3 con clave de identificación GA15070036.

Os terreos onde se ubican foron recentemente arados e roturados para o seu aproveitamento forestal dentro do Plan de Ecoeficiencia da eléctrica. Estes traballos de reforestación foron realizados por maquinaria agroforestal que practicou varios sucos de 50 cm. de profundidade que penetraron e atravesaron a área de tumulación dos tres elementos catalogados así como as súas áreas de protección. Segundo tivo coñecemento a Plataforma, os traballos de maquinaria efectuáronse sen que houbese ningún arqueólogo realizando labouras de control arqueolóxico.

A Plataforma na Defensa do Patrimonio das Pontes xunto á Liga Céltiga Galaica, e coa colaboración da Asociación Informática Amigus organizan un roteiro cultural polo Camiño dos Arrieiros para o día 27 de marzo. A actividade está deseñada en dúas xornadas. Para esta primeira, establécese un percorrido duns 20 km. a través dos concellos das Pontes e Mañón. A saída terá lugar o sábado 27 ás 10 da mañá diante do local da A.VV. das Campeiras.

A inscrición é gratuita e estará aberta ata o día 26 de marzo. Todas as persoas interesadas en participar poden inscribirse nesta mesma páxina ou ben a través dos teléfonos 665 491 312 ou 636 312 271.

O Camiño dos Arrieiros
O Camiño dos Arrieiros ou Camiño Grande discorre ao longo duns 42 km., unindo As Pontes co porto de Vares. Este camiño tense empregado dende a Prehistoria como vía de intercambio comercial, constituíndo unha das rotas principais de comunicación entre os pobos do noroeste peninsular, das Illas Británicas e da península Armoricán. A vía recibe o nome dos chamados arrieiros, que durante séculos transportaron todo tipo de mercadorías ao lombo de mulas e cabalos.

Máis de 200 mámoas emprazadas nas serras da Faladoira e Coriscada, flanquean o camiño dende As Pontes a Vares. Estas construcións prehistóricas forman xunto coas pedrafitas e as cruces de pedra unha unidade patrimonial de especial interese, que fan do Camiño dos Arrieiros un dos activos culturais máis importantes do territorio.

[A Nova Unión - Aquilino Meizoso Carballo] Pocos en As Pontes fueron ajenos a la controversia suscitada tras la destrucción del denominado Círculo Lítico de la Mourela por las obras de la autovía Ferrol Villalba. Para unos, y sin más profundidades, nada había allí que justificara el retraso de las obras, eran decían “unas piedras” frente a la prosperidad. Para otros el Círculo Lítico Mayor, descrito por el arqueólogo Federico Maciñeira a principios del siglo veinte, podía ser un testimonio cultural único que nadie, ni mucho menos la administración pública, tenia derecho a destruir.

Desde Amigos de As Pontes se convocó en su momento, y frente a la voluntad de la Consellería de Ordenación Territorial de, persistiendo en el error, continuar con las obras de la autovía y destruir el yacimiento arqueológico, una reunión en el Ayuntamiento de As Pontes del entonces director de las excavaciones Jacobo Vaquero con el Teniente de Alcalde Francisco Da Silva, para solicitar la intervención del Ayuntamiento en el asunto, pero por entonces el BNG compartía el gobierno de la Xunta de Galicia con el PSOE, y al más “listo” de la banda local capitaneada por Víctor Guerreiro, el tema no pareció gustarle demasiado por lo que podía suponer de enfrentamiento con el poder político y, finalmente, las obras terminaron para siempre con el yacimiento arqueológico. La indignación y la decepción quedó entonces en el alma de todos.

En aquel momento, y para la mayoría, el asunto parecía claro: el nombramiento del nuevo equipo al frente de las excavaciones había sido un acto más de una muerte anunciada y el Círculo Lítico de la Mourela había desaparecido como consecuencia de la presión económica de las empresas adjudicatarias de las obras, junto con la incompetencia y corrupción de una clase política para la que el único elemento cultural a defender era la lengua.

Esta fin de semana o barrio pontés de Pontoibo celebrou as súas tradicionais festas na honra de San Vicente, as primeiras do ano e unhas das de máis tradición e antigas do concello e arredores.

Este santuario situado preto da vila pontesa data de moi antigo, pois aínda que a capela foi reformada e ampliada no ano 1847, a imaxe de San Vicente ten máis antigüidade, calcúlase nuns cincocentos anos. A capela foi construída nunha zona onde apareceron restos primitivos doutras civilizacións, como un sarcófago situado á carón da capela. Nas últimas décadas sufriu reformas, aínda que a cubrición de parte do adro con uralita afea o entorno deste antigo santuario.

Esta fin de semana o barrio pontés de Pontoibo celebra as súas tradicionais festas na honra de San Vicente, a primeira do ano e unha das de máis tradición e antigas do concello das Pontes e arredores.

O vindeiro venres día 22, ás oito e media do serán, presentarase na biblioteca municipal pontesa un libro sobre as escavacións do cromlech da Mourela.

A presentación da obra, que leva por título "Círculo de engaños", correrá a cargo dos arqueólogos Ramón Fabregas e Andrés Bonilla, responsables da escavación arqueolóxica levada a cabo na Mourela durante o ano 2007.

O libro foi publicado pola editorial Andavira e xa se atopa á venda nas librerías, a 25 euros o exemplar.

[El Correo Gallego] Fuentes de la institución académica han declarado a este medio que en la tarde del jueves pasado, dos operarios que trabajaban en las tareas habituales de separación de materiales en el vertedero compostelano de Piñor, encontraron por casualidad un recipiente que podría corresponder con una vasija prehistórica.

El hallazgo que fue notificado por los responsable municipales a las fuerzas del orden pasadas las ocho de la tarde, se produjo cuando uno de los operarios vació el contenido de unas bolsas donde, entre varios jarrones y macetas se encontraba esta pieza arqueológica. Uno de los operarios de Piñor, Antonio Castro fue el que reconoció la factura de la pieza, pues trabajó varios años en una olería familiar de Buño, poniendo el hallazgo en conocimiento de los responsables municipales.

A la espera de que la universidad determine la antigüedad de la pieza y su posible procedencia, la noticia del hallazgo ha corrido como la pólvora en la Red de Redes y ha producido numerosas reacciones en diferentes foros de arqueología. Algunas páginas web consultadas apuntan que podría tratarse de un vaso campaniforme aparecido en la parroquia pontesa de Vilavella y del que la universidad compostelana era depositaria.

Hay que recordar que esta institución anunciaba la desaparición de esta vasija prehistórica en noviembre de 2006. Tanto desde el vicerrectorado de Cultura como desde Patrimonio, declararon que la pieza podría no haber sido catalogada, pues esto ocurre con algunas piezas arqueológicas.

A editorial Andavira vén de pór á venda os resultados da escavación da Mourela, a través dunha publicación que leva por título "Círculo de Engaños: Excavación del cromlech de A Mourela". A obra, que está asinada polos arqueólogos Andrés Bonilla Rodríguez e Ramón Fábregas Valcarce, pódese adquirir nas librerías e ten un custe de 25 euros.

Este sábado, 14 de novembro, celebrouse na parroquia pontesa de Ribadeume un máis que merecido homenaxe á súa Banda Musical con motivo do centenario da súa fundación, así como ós seus fundadores.

Ó acto asistiron máis de cen persoas en representación das diversas asociacións culturais e musicais do concello, o alcalde e membros da corporación municipal, antigos alumnos e discípulos desta xa histórica banda de música, músicos e familiares dos homenaxeados, ademais dos lugareños desta parroquia que ten tras súa unha longa e gran tradición musical. Tamén estaban convidados os alcaldes de Aranga, lugar de nacemento do cura Juan Vázquez, e o da Capela, xa que por aquel entón a parroquia de Ribadeume pertencía ó concello da Capela.

Cristina Arias [El Progreso] – Especial Terra Chá
Xosé María López preside a Plataforma na Defensa do Patrimonio das Pontes dende a súa fundación. Crítico coa ausencia de protección e sabedor da importancia de difundir o patrimonio, traballa xunto a 20 persoas na posta en valor do pasado pontés.

Rocío Pita Parada [La Voz de Galicia]

La Xunta asegura no tener constancia de los daños pero anuncia que estudiará su estado para protegerla
Una mámoa con 5.000 años de antigüedad inventariada por la Dirección Xeral de Patrimonio ha sufrido daños de consideración en As Pontes. Las obras que se realizan actualmente en la autovía Ferrol-Vilalba (AG-64) han provocado la remoción de tierras en el entorno de protección del elemento y la destrucción parcial de este vestigio prehistórico, según ha denunciado la Plataforma na Defensa do Patrimonio das Pontes. La denuncia realizada por el colectivo fue corroborada por el Seprona, la sección de la Guardia Civil encargada de la protección de la naturaleza, y también del patrimonio, que se desplazó al lugar para investigar los hechos.

Cristina Arias (El Progreso - Suplemento: Terra Chá)

Guillermo Sánchez trabajó más de 30 años como maquinista del tren que transportaba el carbón en la mina, cuando era de Calvo Sotelo.

Es la memoria viva de un época de la que ya no queda apenas ni un rastro, sólo fotografías antiguas, y pocas voces para contarla.

Guarda cajas llenas de fotografías antiguas, algunas de las cuales miran desde la pared de su casa y recuerdan al visitante que en As Pontes hace décadas existió un ferrocarril, aunque no llegó para quedarse ni para hacer grandes recorridos. De él, apenas hoy quedan recuerdos.

Cristina Arias (El Progreso) Un grupo de 30 persoas participaron onte nas primeiras Xornadas Mouras, organizadas pola Plataforma na Defensa do Patrimonio das Pontes, no colexio Monte Caxado.

Esta cita achegou á localidade a arqueólogos de prestixio como Andrés Pena, que falou sobre as mámoas, ou Marcial Tenreiro que centrou a súa intervención na mouramia en Galicia.

O equipo do Museo Etnográfico Monte Caxado presentará esta tarde o segundo número do libro Imaxes da Lembranza que recolle algunhas das fotografías antigas que constitúen o fondo fotográfico do museo e que foron facilitadas polos alumnos e as súas familias.

As festas, o traballo, o deporte, as ceremonias relixiosas, a escola, son algunhas das seccións que compoñen este libro, no que aparecen fotografadas moitas persoas da nosa vila.

O acto celebrarase ás cinco da tarde no Colexio Monte Caxado. Tódolos asistentes serán agasallados cun exemplar deste libro, que logo da presentación poderán participar nunha visita guiada polos fondos do Museo Etnográfico Monte Caxado.

Se hai sete días San Martiño de Goente encheuse de xente –máis de mil persoas- con motivo da primeira edición da “Feira do Queixo e do Mel”, non menos houbo esta pasada fin de semana, xa que numeroso público achegouse cada xornada a esta parroquia pontesa –outrora da Capela- que celebrou as súas tradicionais festas da Virxe do Rosario, popularmente coñecidas como “As Sete Festas”, pois, segundo a tradición, a desta parroquia era a sétima e derradeira celebración das festas do contorno.

Os festexos comezaron o venres cunha verbena a cargo das orquestras “Marbella” e “Charleston”. O sábado os veciños e visitantes gozaron da música das orquestras “La Bámbola” e “Gran Parada”. A derradeira xornada, o domingo 18, comezou co repique de foguetes seguida da misa adicada á Virxe do Rosario e cantada pola Coral "Airiños da Capela" e polo serán a derradeira verbena coa orquestra “Panamá”.

A parroquia da Faeira, antes do concello da Capela e dende 1983 do das Pontes, celebrou esta fin de semana as súas festas patronais na honra da Virxe do Rosario. Os festexos comezaron o venres cunha verbena a cargo da orquestra Sintonía de Vigo e o Grupo Sensación.

O sábado, despois do repique de foguetes, comezou cunha misa ó mediodía seguida da procesión, na que saíron as imaxes de Santa Lucía, San Pedro e a da Nosa Señora do Rosario, que lucía un bonito manto de cor vermello con motivos dourados. Á noite veciños e visitantes gozaron da segunda verbena coa música das orquestras Galilea e Televisión de Galicia. O domingo, o programa comezaba coa misa cantada pola Coral Airiños da Capela e á tardiña tivo lugar terceira verbena a cargo da orquestra Montes. Por mor da chuvia non se puido realizar a segunda procesión.

A Asociación de Estudos Históricos e Sociais “Hume” das Pontes presentará na tarde do Xoves 24 de setembro o seu segundo número da revista de historia local. Será na Biblioteca Municipal ás 20:30 horas. O prezo do número é de 5 €.

A publicación ábrese cunha portada na que aparece o nacemento do río Eume. Con ela a Asociación quere defender o necesario coidado dun malferido río nos últimos tempos. O número está adicado nesta ocasión á memoria de D. Carlos Fornos de Luis, e conta con artigos de Andrés López Calvo sobre o camiño de Santo André de Teixido, de Ovidio García Pazos sobre o amaño da Ponte dos Ferros no 1781, de José María Lopez Ferro no que se catalogan os horreos da comarca das Pontes, de Antón Ferreiro un repaso á historia do deporte pontés, de Fina Blanco, Nieves Seijo e José Manuel Riveira de recollida etnográfica local, e un último artigo de Xabier Martínez dando conta da historia das capelas pertencentes ás parroquias de Santa María da Pontes e de Santa María da Vilavella.

A partires do vindeiro Venres a publicación poderá adquirirse nas librerías locais.

Na aldea de Cervicol, na parroquia de Somede, hai unha modesta capela adicada á Nosa Señora das Neves. Está situada ó fondo dunha ladeira ó pé mesmo dunha frondosa carballeira e do rego do Caxado.

Este domingo os veciños desta parroquia e os nados nela e residentes fóra, aínda que non fixeron festa con música e foguetes, si quixeron honrar á súa patroa cunha misa. Despois da sinxela cerimonia relixiosa, subida pola pendente cara a Cervicol e a xantar coa familia e os amigos.

O lugar de Marraxón, a uns tres quilómetros ó norte da vila das Pontes, festexou esta fin de semana á súa patroa, a Nosa Señora dos Remedios. Os lugareños e visitantes gozaron de dous días de festexos con celebracións relixiosas, foguetes e música a cargo do grupo “La Clave”, ademais do bo xantar coa familia e os amigos.

O día máis importante foi o domingo, que comezou con foguetes, seguidos dunha misa. O pertinaz orballo do día anterior e da mañá do domingo presaxiaba a suspensión da procesión. Sen embargo, no intre no que ía comezar xurdiu a “remedio” da Virxe e o sol saíu, polo que os fregueses puideron sacar en procesión á Virxe.

Trala cerimonia relixiosa, tivo lugar no campo da festa a tradicional poxa do produtos da terra e despois as pezas da misa a cargo do grupo “La Clave”.

O barrio máis habitado da parroquia da Vilavella, Saa, celebrou esta fin de semana as súas festas patronais na honra da Nosa Señora do Pino, unha advocación mariana orixinaria das illas Canarias e instituída neste lugar a principios dos anos sesenta do século pasado, debido á distancia que había á igrexa parroquial da Vilavella e a que as festas da parroquia ían en decadencia. Tamén influíu a súa poboación, que no censo de 1970 contaba con 231 habitantes nas dúas barriadas, Saa de Arriba e Saa de Abaixo (este hoxe desaparecido) e os próximos de Carracedo e Maciñeira sumaban entre os dous sesenta veciños.

Os antigos veciños do que antano foran varias aldeas do norte da parroquia da Vilavella, hoxe desaparecidas, reuníronse este domingo na Esfarrapa, unha aldea que é un das incongruencias administrativas da Galicia rural, pois un sinxelo camiño, hoxe asfaltado, di que uns son das Pontes e os de enfronte das Somozas. Alí hai uns trinta anos foi construída a nova capela de San Cristovo. Esta ermida, antigamente situada no Vilar do Meidelo, celebraba dende moi antigo as súas festas na honra deste santo, que tiveron moita sona nos anos cincuenta e sesenta do século pasado. ¿Quen non se lembra de algún ano ir primeiro ó Vilar, logo ó Paraño e despois rematar nas festas de Vilalba?. De seguro, que máis dalgún.

Esta fin de semana dúas parroquias pontesas celebraron os seus tradicionais festexos do verán, a romaría da Pena de Francia, na parroquia do Freixo, e o San Cristovo do Vilar, na parroquia da Vilavella.

Ó norte da parroquia do Freixo tivo lugar unha das romarías máis antigas da comarca, a da Virxe da Pena de Francia, cuxo santuario data de 1665. A ermida está situada nunha frondosa carballeira á beira do rego de Solloso e da aldea do mesmo nome, e ó pé da mesma ten lugar a romaría e a festa, que este ano xuntou a numerosos romeiros de varios lugares do concello e da comarca. Os dous días houbo misa, procesión da virxe e música.

Esta fin de semana o barrio pontés do Paraño honrou ó seu patrón, San Ramón. Os festexos deste pequeno lugar comezaron xa o venres cunha verbena con “Bambú” para seguir o sábado cunha misa, procesión coas imaxes de San Roque e a Virxe da Ermida e pola noite verbena cos grupos “Sensación” e “Aguazul”. Co repique de foguetes comezaba a derradeira xornada festiva, o domingo, logo misa e procesión rematando coa actuación do grupo “Aguazul”. O pequeno pero bonito campo da festa, rodeado de carballos, estaba situado entre a capela e a antiga escola, que se atopa en certo estado de abandono.

Este domingo celebrouse na Vilavella a terceira xuntanza de veciños desta antiga parroquia pontesa. Preto de trescentas persoas procedentes das desaparecidas aldeas afincadas hoxe na propia vila pontesa e nos concellos da comarca ferrolá, así como veciños dos lugares que aínda existen nesta parroquia reuníronse nunha animada xornada de confraternidade.

Como en moitas vilas e parroquias galegas, un ano máis, Ribadeume, parroquia preto da vila, ven de celebrar as súas tradicionais festas patronais da Asunción e San Roque. Durante tres días, lugareños, ribadeumeses que residen fóra e visitantes gozaron dun interesante programa de festexos, que, por certo, estiveron acompañados dunha excelente climatoloxía.

Hai hoxe dous anos a maquinaria pesada da Administración fendía á metade o coxunto megalítico da Mourela, o que supoñía a destrución dos restos do círculo lítico maior.

A día de hoxe os informes que avalaban o desmantelamento desta necrópole megalítica, non foron feitos públicos. Ademais os materiais arqueolóxicos das escavacións da Mourela seguen depositados na estación de autobuses das Pontes sen ningún tipo de orde e control. Acumulados en caixas depositadas nos corredores do segundo andar do edificio. Este é o trato que se lle está a dar ao noso patrimonio dende a administración local. A pasividade e a inoperatividade dos protagonistas da súa xestión non poden extenderse no tempo. O recoñecemento e a dignificación da necrópole da Mourela debe, lonxe dos que intentan soterrar a súa memoria, abrir o camiño á protección e á posta en valor dos nosos recursos patrimoniais.

Co novo goberno mudaron os responsábeis políticos, mais a inoperatividade da Administración na resolución dos problemas ambientais xerados pola construción da autovía Ferrol-Vilalba segue a ser a día de hoxe a mesma. Varios dos nosos ríos agonizan no medio do limo que baixa dos taludes da Mourela e o Lavadoiro. Dende a Plataforma cremos que esta situación non pode ser sostida no tempo e demandamos das autoridades locais e autonómicas o inmediato selado dos taludes así como o establecemento das medidas necesarias para a recuperación do río Chamoselo e as ribeiras do río Eume. Os nosos ríos, ou o que queda deles non poden agardar máis tempo.

Lamentamos ademais a ineficacia e a ineptitude dos nosos administradores que non souberon compatibilizar o progreso coa conservación dos recursos naturais e culturais do territorio, e que non escoitaron as propostas plantexadas dende a Plataforma e ADEGA para execución dun túnel que salvagardaría o círculo lítico da Mourela e impediría a construción dos taludes que a día de hoxe son fontes contaminantes dos ríos Eume e Chamoselo.

Un dos clubes históricos do fútbol sala galego e incluso español é o CLUB AUTOS PUENTES FÚTBOL SALA, entidade que pode presumir de ser un dos poucos, por non dicir o único, que mantivo ó longo da súa historia o seu nome fundacional.

Facendo un pouco de historia, podemos sinalar que en pleno auxe do fútbol sala na década dos oitenta, un grupo de afeccionados ponteses decidiron constituir no ano 1980 un equipo que durante un ano participou en torneos e partidos de carácter amigable.

La sociedad fundada por José María Rivera Corral en 1906 se dedicó desde sus inicios al negocio cervecero. Aunque este emprendedor de As Pontes participó en numerosas actividades empresariales, la comercialización de esta bebida fue la que despuntó y se consolidó como el eje del imperio Hijos de Rivera. El traspaso generacional nunca fue un problema para la estabilidad de La Estrella, que consiguió salir airosa incluso de los momentos más críticos de la economía española moderna. Con el paso de los años, el negocio ha ido ganando terreno hasta lograr su consolidación como una de las principales firmas de cerveza nacionales.

[La Opinión de A Coruña, por María J. Aira] José María Rivera Corral nació en 1856 en As Pontes. Tras pasar unos años en La Habana, en 1890 regresó a Galicia y se casó con Carmen Illade Rilo. Seis años después de establecerse, comenzó su actividad empresarial junto con otro socio y fundó la sociedad La Estrella de Oro, especializada en la fabricación de chocolates y pastas de harina. Rivera entró a formar parte de la sociedad Casado, Hermano y Compañía en 1901, que tenía por objeto la fabricación de cervezas y bebidas gaseosas -ésta fue el núcleo primitivo de lo que después sería La Estrella-.

Ao abeiro da exposición sobre historia local que estos días os máis novos poden visitar na biblioteca municipal, deixámosvos este estupendo traballo concebido como unha ferramenta didáctica a través da que os rapaces poden descubrir diferentes aspectos da nosa historia. Os primeiros poboadores, os castrexos, a romanización, o medievo, a idade moderna e a idade contemporánea son as seis aventuras que os máis novos vivirán guiados por Eume, o protagonista desta historia.

As Pontes, un pobo con historia by Xose Maria Lopez Fernandez, Luis Angel Diaz-Faes Santiago is licensed under a Creative Commons Recoñecemento-Non comercial-Sen obras derivadas. 3.0 España License.

Dende o pasado 16 de febreiro está aberta a exposición As Pontes, un pobo con historia. A mostra pretende dar a coñecer aos máis novos algúns aspectos da historia local.

A través de sete paneis, os rapaces que se acheguen pola biblioteca poderán descubrir diferentes episodios da historia das Pontes dende a prehistoria ata a idade contemporánea.

Unha personaxe chamada Eume, será a encargada de guiar aos rapaces polas seis aventuras que compoñen a mostra: Os primeiros poboadores, os castrexos, a romanización, o medievo, a idade moderna e a idade contemporánea.

Ademais do material exposto nas instalacións da biblioteca municipal, a exposición acompáñase de material audiovisual para traballo en aula, poñendo a disposición dos docentes unha ferramenta de apoio coa que introducir aos rapaces no coñecemento da historia local.

A mostra pode ser visitada dentro do horario normal da biblioteca, de 11-13h e de 16-20h, de luns a venres.

Logo dun descansiño durante o Nadal, retomamos de novo a publicación de artigos relacionados co vaso campaniforme da Vilavella, recentemente “desaparecido” da Universidade de Santiago de Compostela.

Nesta ocasión ofrecémosvos a transcricción dun artigo publicado na revista das Festas do Carme e a Fraga no ano 1993. Nel, o Grupo Arqueolóxico Federico Maciñeira fai un percorrido pola prehistoria das Pontes, a través da bibliografía do investigador ortigueirés.
Varios son os traballos e publicacións nos que se referencian e caracterizan os vasos campaniformes da Vilavella. Ademais, ao final do artigo vólvese a insistir na cesión da peza para a exposición sobre prehistoria local, por parte da Universidade de Santiago de Compostela. Queda claro polo tanto, quen era nese momento o depositario da peza, co que a dúbida sobre unha posíbel descatalogación da peza, tal e como afirmou a universidade compostelá, fica lonxe.

O artigo desta semana foi publicado na revista que edita ENDESA, no ano 1992 e está asinado polo arqueólogo Santiago Vázquez Collazo. Nel preséntase o que foi a exposición que fixo posible que o vaso campaniforme volvese ás Pontes, aínda que só fose por uns días antes de desaparecer para sempre. A exposición emprazada no Lar, estivo aberta ao público entre os días 29 de maio e 5 de xuño de 1992 e nela tódolos ponteses tiveron a sorte de ver, debidamente exposto e ilustrado, unha parte do noso patrimonio local. A maza trilobulada, o conxunto de puntas de frecha, fragmentos cerámicos, machados de pedra, un colgante, dúas contas de colar,... Pero o prato forte da exposición foron sen dúbida os dous exemplares reconstruídos dos vasos campaniformes da Vilavella, que “foron amablemente cedidos por el Departamento de Historia I de la Facultade de Xeografía e Historia (Universidade de Santiago)”, tal e como se recolle nunha nova aparecida no xornal La Voz de Galicia ese mesmo ano:

COELLO, E. “El Lar de Endesa acoge desde ayer una exposición de material arqueológico”. En: La Voz de Galicia, 30 de maio de 1992. p. 39:
Dos vasos campaniformes del año 1800 antes de Cristo
Entre las piezas que el público podrá contemplar al visitar esta exposición, que permanecerá abierta hasta el próximo día 5, sobresalen los dos vasos campaniformes pertenecientes a la colección de Santiago de La Iglesia, médico ferrolano que veraneaba en As Pontes. Estos vasos, que datan del año 1800 antes de Cristo, fueron hallados en una medoña de A Veiga de Vilavella y se conservan perfectamente reconstruidos en el departamento de Prehistoria de la Universidad compostelana, a la que fueron cedidos por su descubridor. Desde entonces, no han salido prácticamente del departamento, por lo que muy pocas personas han tenido la oportunidad de verlos.
De la colección de Federico Maciñeira se exponen siete hachas encontradas en un túmulo desaparecido situado entre As Campeiras y Os Mouros y una maza trilobulada.

Con toda probabilidade o artigo que vos presentamos neste novo capítulo do misterio da desaparición do vaso campaniforme, é sen dúbida o máis completo dos referenciados até o momento.

Neste estudo recóllense os resultados dunha restauración efectuada sobre a peza nos anos 90, no Laboratorio de Conservación e Restauración do Museo arqueolóxico provincial de Ourense, dirixido polo conservador-restaurador Carmelo Fernández Ibáñez, actual restaurador do Museo arqueológico de Palencia.

Segundo el mesmo sinala no artigo “a su llegada a nuestro laboratorio, el recipiente presentaba un estado de evidente deterioro, (…) se hallaba fracturado en 59 fragmentos debido a un inoportuno y lamentable accidente”.

Parece ser que a peza depositada no Dep. de Prehistoria da USC, caeu do lugar onde estaba almacenada escachando en máis fragmentos dos que no seu día atopou na Vilavella Santiago La Iglesia e que eran quince.

O estudo en cuestión referencia os tratamentos que se lle aplicaron á peza, consistentes nunha limpeza e eliminación de antigas intervencións, acometéndose ademais tarefas de desalación, secado e consolidación, así como de decoración e restauración.

Continuamos a referenciar artigos e investigacións publicadas sobre o vaso campaniforme da Vilavella. Neste capítulo insertamos a transcrición dun texto recollido na Revista das Festas do Carme e a Fraga editada polo Concello das Pontes. O artigo publicado no ano 1990, recolle a cronoloxía do fenómeno campaniforme na nosa comarca, os achádegos, os depósitos e as referencias existentes. O texto foi elaborado polo Grupo Arqueolóxico Federico Maciñeira, colectivo senlleiro na investigación e estudo do patrimonio arqueolóxico pontés entre os anos 80 e 90, que participou activamente nas excavacións de mámoas e castros afectadas pola mina de Endesa nas Pontes.

E seguimos unha semana máis aportando luz á escuridade da desaparición do vaso campaniforme da Vilavella. Neste capítulo presentámosvos a transcrición dun artigo publicado polos arqueólogos Felipe Criado Boado e José Manuel Vázquez Varela no ano 1982. Trátase dunha descrición dos materiais achados nas mámoas nº 219, 242 e 245 en Veiga da Vilavella. enfocando a súa análise nos exemplares de cerámica campaniforme aparecidos nestas mámoas. As mámoas de Veiga foran escavadas a comezos do século XX por Santiago de La Iglesia e Federico Maciñeira, atopando, ademais de fragmentos de cinco vasos campaniformes, outros obxectos: unha pequena bola de bronce, un coitelo de sílex e un machado de pedra pulimentado. Todos estas pezas xunto cos vasos campaniformes reconstruidos, atopábanse depositados no Departamento de Prehistoria da Universidade de Santiago, segundo sinalaban Criado Boado e Vázquez Varela.

No mes de novembro do ano 2006, as persoas que asistiamos ás xornadas de estudos históricos Hume puidemos ter noticia da situación actual dun dos vasos campaniformes da colección La Iglesia. Foi o historiador vilalbés José Lúis Novo Cazón, quen ao finalizar a súa intervención e co motivo da entrega dunha reprodución arqueolóxica do vaso, alertaba aos presentes da desaparición do orixinal, dunha das vitrinas da Facultade de Xeografía e Historia da Universidade de Santiago “falta de una de sus vitrinas desde hace un tiempo”

Só uns poucos días despois tiñamos noticia a través da prensa (El Progreso, 28 de novembro de 2006), de que a Universidade de Santiago confirmaba a perda da peza e afirmaba “non ter constancia do lugar no que podía estar esta reliquia, que tampouco aparece catalogada na súa base inventarial, e que nunca estivo incluida en exposición algunha na institución educativa”. Nós dende aquí e a través desta sección, pretendemos cuestionar estas declaracións baseándonos en testemuñas documentais, algunhas científicas e outras meramente divulgativas.

Continuando coa liña de publicación de estudos e traballos sobre o recentemente desaparecido vaso campaniforme da Vilavella, presentámosvos esta semana a transcrición dun artigo publicado por Alberto del Castillo Yurrita no ano 1928, no que recolle os diferentes achádegos de cerámica campaniforme que tiñan aparecido en Galicia até o momento. Achádegos que se corresponden coas cerámicas aparecidas na Vilavella, nas Pontes e en Piugos, Ourense. A través da descrición das mesmas introdúcenos brevemente nas circunstancias da aparición en Galicia destes achádegos e a súa relación con outras cerámicas campanifomes de Cataluña, Portugal ou da Bretaña francesa, presentando estas últimas unha gran similitude cos exemplos galegos.

Castillo Yurrita (1899-1976) foi un historiador vasco, licenciado en Barcelona en 1919 e doutorado en Bolonia en 1923. Foi catedrático e secretario da Universidade Autónoma de Barcelona, e dende o ano 1942, da Universidade de Barcelona. No seu haber ten ser o fundador e director do Museo de Tossa (1935), conservador do Museo Arqueolóxico Romántico de Vilanova i la Geltrú e do Museo Arqueolóxico de Sitges (1951).

Descrición
• Boca de 155 mm. de diámetro.
• Beizo redondeado de 6 mm. de grosor, con borde cóncavo.
• Corpo convexo de 160 mm. de diámetro e 8 mm. de espesor.
• Fondo cóncavo con diámetro de 65 mm.
• Tonalidades marronáceas nas zonas interiores e exteriores, coa zona central negruzca.
• Estilo de decoración: marítimo-internacional .
• Decorado na zona exterior, a base de bandas incisas en número de sete, que alternan con bandas libres.

Historia e condicións do achádego
No ano 1883 o ferrolán Santiago La Iglesia, doutor e naturista afeizoado á arqueoloxía atopaba varios fragmentos de cerámica campaniforme os primeiros aparecidos en Galicia, en dúas mámoas de Veiga da Vilavella no concello das Pontes de García Rodríguez.

PERICOT, L., «Los vasos campaniformes de la colección La Iglesia», Boletín da Real Academia Galega, v. XVI, n. 192, (1927), p.p. 283-291:

La presente nota no tiene más objeto que dar a conocer el resultado de la restauración de los vasos campaniformes pertenecientes a la colección de D. Santiago de La Iglesia, en el Ferrol, y procedentes de los sepulcros en mámoas de Vilavella (Puentes de García Rodríguez)¹. Varias veces² se había publicado como procedente de este lugar un vaso campaniforme algo deteriorado, de forma esbelta y que por la simple fotografía no permitía sospechar que se tratara de un error en la restauración. El ser el único hallazgo de esta especie en Galicia le daba un alto valor por lo que no dejaba de mencionarse nunca cuando se hablaba de vaso campaniforme en España.

CORNIDE, J., «Memoria sobre el descubrimiento de una mina de carbón de piedra en las Puentes de García Rodríguez», Espíritu de los mejores diarios literarios que se publican en Europa, n.243, (1790), p.p. 297-305

Un oportuno hallazgo lleva nuevamente mi pluma a la presencia de V.SS. dignamente congregados en este día para ofrecer un agradable holocausto al Príncipe más amante de sus Pueblos: digo holocausto agradable, porque ninguno es más aceptado en el piadoso ánimo del Rey, que los esfuerzos que esta y otras respetables Sociedades hacen para procurar la felicidad de sus Pueblos, y las comodidades de sus amables vasallos. Motivos y deseos semejantes me ocupan desde que he entrado en el gran teatro del mundo; y más de una vez ha visto este cuerpo que he procurado adquirirme en su presencia el honroso título del País que distingue a V.SS.

Continuando, pues, en afianzarlo, hace mucho tiempo que la lectura de algunos libros de historia natural me había hecho reflexionar, que una Provincia en la que son tan comunes las canteras de pizarra, no podía faltar en una u otra parte alguna de carbón fósil, cuyo hallazgo me parecía un tesoro para un País en que la leña será dentro de poco no menos costosa que la corteza de Ceilán.

Hoxe traémosvos unha magnífica galería de imaxes da evolución da Mina até a formación do Lago realizada polo noso amigo José Luís López. Esperamos que vos goste tanto como a nós. Moitísimas grazas José Luís.

Este venres día 28, na biblioteca municipal das Pontes, a asociación de estudos históricos HUME, presenta unha publicación sobre a historia local. A revista recolle algunhas das investigacións levadas a cabo por membros de HUME, así como das catro xornadas de estudos históricos polas que foron pasando diferentes estudosos e investigadores.
A presentación contará coa presenza do profesor Carlos Breixo, asiduo colaborador da asociación, e do presidente da mesma, Xavier Martínez, que falarán ao respecto da publicación e dos seus contidos. O acto comezará ás oito do serán.

Entrevista a JOSÉ MARÍA LÓPEZ FERRO impulsor do primeiro museo pontés.
Texto e foto: Cristina Arias, publicado o pasado 4 de marzo no Progreso de Lugo

Defensor do pasado, da historia e das raíces dun pobo, José María López Ferro creou o Museo Etnográfico do Monte Caxado para recuperar as pezas tradicionais dunha época na que, coa chegada de Endesa, cambiaba a actividade e transformábase a sociedade nas Pontes.

JOSÉ MARÍA López Ferro leva media vida procurando que non se esquenza o pasado das Pontes que, como suliña, é moi anterior á chegada de Endesa á vila. El é o creador do primeiro museo pontés, o Museo Etnográfico de Monte Caxado, que instalou nos corredores do colexio no que aínda da clase. Asemade, forma parte da Asociación de Estudos Históricos e Sociais “Hume” das Pontes.

Despois de tantos traballos; que opina da situación actual do patrimonio no municipio?
O patrimonio nas Pontes está moi mal. Acabamos de sair dunha destrución dunha zona arqueolóxica importante na Mourela e penso que tiña que haber un cambio político local, provincial e incluso autonómico para protexer o noso patrimonio. As Pontes perdeu moitísimo dos anos 70 para aquí, a marchas forzadas. A mina, a autovía, as expropiacións de Endesa…, que non só destrozaron o patrimonio en sí, as mámoas ou os castros, senón tamén o patrimonio inmaterial, é dicir, a cultura popular desas zonas, os seus costumes e as súas tradicións.

Decembro de 1959. Moitos de nós aínda non nacéramos. A construcción do Encoro da Ribeira estaba en marcha.

A inauguración final foi no ano 1963. O pantano conta cunha capacidade total de 33 hm3, unha lonxitude de 5,5 km e unha altura de coronación de 50 metros.

*Fotografías pertencentes á Familia Vila

Os Reis Magos están hoxe de visita na nosa vila, coma é tradición cada 5 de Xaneiro de cada ano. Pégovos no interior do post unhas fotos do seu paso por As Pontes en Xaneiro de 1960. Antes viñan en cabalos, en carrozas patrocinadas, etc.

E a ti... traeranche agasallo ou carbón? :-)

La Voz de Galicia. El peso de la industria en As Pontes, con la central térmica de Endesa, la mina de carbón y los polígonos industriales, parece que ha borrado la huella medieval de la villa. Pocos son los que conocen la importancia que esta localidad tuvo a lo largo de la Edad Media y en el siglo XVII. El profesor Carlos Breixo se propuso desvelar estos secretos y conocer las condiciones y el contexto de la construcción del puente conocido actualmente como «ponte dos ferros». Breixo publicará próximamente los resultados de sus minuciosas investigaciones en la revista Hume , bajo el título Escritura da traza e condicións para facer a ponte da vila das Pontes de García Rodríguez e contrato de arrendamento do Portádego da dita vila, feitas nos anos 1621 e 1628.

A presentación deste traballo terá lugar o vindeiro día 5 de outubro na Biblioteca Municipal das Pontes ás oito e media do serán

O equipo de traballo do Museo Etnográfico Monte Caxado, ven de elaborar unha publicación na que se presentan algunhas das fotografías antigas que fornecen o fondo fotográfico do museo. Os seus responsábeis destacan o carácter pedagóxico do proxecto, pero tamén o divulgativo.
Ate o momento editáronse 1500 exemplares da publicación, que serán distribuidos de xeito gratuito. A presentación da mesma terá lugar o vindeiro día 5 de outubro, na Biblioteca Municipal das Pontes, ás oito e media do serán. Tódolos asistentes ao acto serán agasallados cun exemplar.

Benigno Orjales envianos unha ampliación do artigo sobre os Alcaldes e Rexidores de As Pontes, "Como podedes comprobar, pertenecen a unha familia do Deveso, da que vos envío tamén un pequeno arbre.". Moitas Grazas

Non tódolos investigadores acuden ás fontes arquivísticas para realizar as súas obras (esforzo de rato de investigación), e certamente, as sas de investigación dos arquivos –seino por experiencia- atópanse bastante baleiras.

VIDEO: Repensando a Mourela - RTVi As Pontes